Η συμπλήρωση και αποσαφήνιση πληροφοριών και δικαιολογητικών αποτελεί ένα ιδιαίτερα σημαντικό ζήτημα στις διαδικασίες ανάθεσης δημοσίων συμβάσεων. Το άρθρο 102 του ν. 4412/2016 προβλέπει τη δυνατότητα συμπλήρωσης ή αποσαφήνισης ελλιπών ή λανθασμένων πληροφοριών και δικαιολογητικών, με σκοπό την ορθή αξιολόγηση των προσφορών και την αποφυγή αποκλεισμών για πλημμέλειες που μπορούν νομίμως να θεραπευθούν.

Τι προβλέπει το άρθρο 102 του ν. 4412/2016;

Το άρθρο 102 του ν. 4412/2016, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 42 του ν. 4782/2021, ορίζει ότι:

«Κατά τη διαδικασία αξιολόγησης των προσφορών ή αιτήσεων συμμετοχής, οι αναθέτουσες αρχές, τηρώντας τις αρχές της ίσης μεταχείρισης και της διαφάνειας, ζητούν από τους προσφέροντες ή υποψήφιους οικονομικούς φορείς, όταν οι πληροφορίες ή η τεκμηρίωση που πρέπει να υποβάλλονται είναι ή εμφανίζονται ελλιπείς ή λανθασμένες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων στο ΕΕΕΣ, ή όταν λείπουν συγκεκριμένα έγγραφα, να υποβάλλουν, να συμπληρώνουν, να αποσαφηνίζουν ή να ολοκληρώνουν τις σχετικές πληροφορίες ή τεκμηρίωση, εντός προθεσμίας όχι μικρότερης των δέκα (10) ημερών και όχι μεγαλύτερης των είκοσι (20) ημερών από την ημερομηνία κοινοποίησης σε αυτούς της σχετικής πρόσκλησης.»

Πότε επιτρέπεται η συμπλήρωση ή η αποσαφήνιση μιας προσφοράς;

Η εφαρμογή του άρθρου 102 του ν. 4412/2016 επιτρέπει, υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις, τη διευκρίνιση ή τη συμπλήρωση στοιχείων που παρουσιάζουν ελλείψεις ή ασάφειες. Σκοπός είναι να αξιολογηθεί ορθά η προσφορά και να μην οδηγείται ο οικονομικός φορέας σε αποκλεισμό για κάθε τυπική πλημμέλεια, χωρίς να εξετάζεται αν αυτή μπορεί να θεραπευθεί. Η δυνατότητα αυτή, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι κάθε έλλειψη μπορεί να διορθωθεί εκ των υστέρων. Καθοριστική σημασία έχει η φύση του στοιχείου που λείπει ή χρήζει διευκρίνισης, καθώς και το κατά πόσον η συμπλήρωσή του θα οδηγούσε σε ουσιώδη μεταβολή της αρχικής προσφοράς ή θα έθιγε την ίση μεταχείριση των διαγωνιζομένων.

Ποια είναι τα όρια της δυνατότητας συμπλήρωσης;

Η διαδικασία του άρθρου 102 του ν. 4412/2016 δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως μέσο ουσιώδους τροποποίησης της προσφοράς μετά την εκπνοή της προθεσμίας υποβολής της. Η διαδικασία της διευκρίνισης ή συμπλήρωσης επιμέρους στοιχείων των προσφορών, σύμφωνα με την αρχή της τυπικότητας που διέπει τους δημόσιους διαγωνισμούς, δεν μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την εκ των υστέρων υποβολή ουσιώδους στοιχείου ή δικαιολογητικού που απαιτείται από τη διακήρυξη επί ποινή αποκλεισμού και δεν είχε υποβληθεί με την προσφορά, ούτε να οδηγεί στην υποβολή νέας προσφοράς από συγκεκριμένο οικονομικό φορέα. Επομένως, είναι κρίσιμο να διακρίνεται η επιτρεπτή διευκρίνιση ή συμπλήρωση ήδη υποβληθέντων στοιχείων από την εκ των υστέρων μεταβολή ουσιωδών στοιχείων της προσφοράς. Η διάκριση αυτή πρέπει να εξετάζεται με βάση τις περιστάσεις κάθε υπόθεσης, τους όρους της διακήρυξης και τις αρχές που διέπουν τις δημόσιες συμβάσεις.

Ποια είναι η υποχρέωση της αναθέτουσας αρχής;

Η αναθέτουσα αρχή οφείλει να εφαρμόζει το άρθρο 102 του ν. 4412/2016 σύμφωνα με τις αρχές της ίσης μεταχείρισης και της διαφάνειας. Η αξιολόγηση των προσφορών πρέπει να διασφαλίζει την τήρηση των όρων της διακήρυξης, χωρίς αδικαιολόγητους αποκλεισμούς, αλλά και χωρίς να επιτρέπεται η ανεπίτρεπτη εκ των υστέρων μεταβολή μιας προσφοράς. Κατά τη νομολογιακή προσέγγιση, η δυνατότητα συμπλήρωσης ή αποσαφήνισης δεν μπορεί να οδηγεί στην υποβολή νέας προσφοράς ούτε, κατά κανόνα, να θεραπεύει την παράλειψη υποβολής ουσιώδους εγγράφου ή δικαιολογητικού που απαιτείται από τη διακήρυξη επί ποινή αποκλεισμού, ώστε η προσφορά να καθίσταται εκ των υστέρων παραδεκτή. Η κρίση, ωστόσο, εξαρτάται από τις περιστάσεις κάθε υπόθεσης, τη φύση της πλημμέλειας και τους όρους της διακήρυξης.

Τι πρέπει να προσέξει ο οικονομικός φορέας;

Ο οικονομικός φορέας που καλείται να συμπληρώσει ή να αποσαφηνίσει στοιχεία της προσφοράς του πρέπει να εξετάσει προσεκτικά το περιεχόμενο της πρόσκλησης, τις ζητούμενες διευκρινίσεις και την προθεσμία ανταπόκρισης. Η απάντησή του πρέπει να είναι συγκεκριμένη, τεκμηριωμένη και να περιορίζεται στα ζητήματα που τίθενται, χωρίς να επιχειρείται ανεπίτρεπτη μεταβολή της αρχικής προσφοράς.

Αντίστοιχα, σε περίπτωση αποκλεισμού, είναι σκόπιμο να εξετάζεται αν εφαρμόστηκε ορθά το άρθρο 102 του ν. 4412/2016, αν η επίμαχη πλημμέλεια μπορούσε να θεραπευθεί και αν τηρήθηκαν οι αρχές της ίσης μεταχείρισης και της διαφάνειας.

Συμπερασματικά

Το άρθρο 102 του ν. 4412/2016 αποτελεί σημαντικό μηχανισμό για την ορθή αξιολόγηση των προσφορών στους δημόσιους διαγωνισμούς. Η εφαρμογή του αποσκοπεί στην αντιμετώπιση ελλείψεων και ασαφειών, χωρίς να θίγονται οι αρχές του ανταγωνισμού και της ίσης μεταχείρισης.

Η ορθή εφαρμογή του προϋποθέτει, αφενός, την παροχή δυνατότητας νόμιμης συμπλήρωσης ή αποσαφήνισης των στοιχείων που υποβλήθηκαν και, αφετέρου, τη διασφάλιση ότι η διαδικασία αυτή δεν καταλήγει σε ανεπίτρεπτη τροποποίηση της προσφοράς. Το κρίσιμο ζήτημα σε κάθε περίπτωση είναι η διάκριση μεταξύ μιας θεραπεύσιμης πλημμέλειας και μιας ουσιώδους μεταβολής που θα αλλοίωνε τους όρους του ανταγωνισμού.